..::(Info)::..

Tytuł: Zdobycie chleba
Rok: 1925
Wydawca: Księgarnia J. Czerneckiego
Format: pdf

..::(Opis)::..

Z licznych prac Piotra Kropotkina „Zdobycie Chleba” cieszy się bodaj największą popularnością wśród zwolenników socjalizmu bezpaństwowego. Przemawiając nie tylko do rozumu, ale poruszając równocześnie sumienie i rozżarzając uczucia, książka ta, jak żadna inna, podnosi czytelnika na duchu. Przekonuje, na podstawie danych obiektywnych, że będące dziś w rozporządzeniu możliwości techniczne, przy rozumnym ich użytkowaniu oraz przy wyzwoleniu się od wielu zakorzenionych przesądów ekonomicznych — wystarczyłyby w zupełności, by wszystkim zapewnić warunki bytu, godne człowieka.

Hańbą dzisiejszej cywilizacji jest to właśnie, że dzieje się inaczej, że ogromna większość ludzi, przytłoczona nadmierną, a tak często bezsensowną i szkodliwą pracą, cierpiąc niedostatek lub nędzę — nie ma możności duchowego rozwoju, spełnia do dziś poniżającą rolę środka dla celów garstki uprzywilejowanych.

Zdumiewające triumfy umysłu ludzkiego innych dziedzinach — aeronautyki czy radiotechniki — hańbę tę tylko pogłębiają.

Niezłomna wiara Kropotkina w instynkt społeczny i twórczość społeczną mas ludowych, tłumiona przez obecny ustrój — wiara, będąca źródłem Jego optymizmu — stanowi wybitną cechę „Zdobycia Chleba”, a zarazem jest jednym z rysów zasadniczych, wyróżniających światopogląd anarchistyczny z pośród wszystkich innych szkół socjalistycznych. Ta wiara Kropotkina ma poniekąd podstawy realne — jest wynikiem gruntownych studiów, które przeprowadził nad ewolucją ludzkości, a które wzbogaciły literaturę społeczną szeregiem prac wybitnych.

Zdawać by się mogło na pierwszy rzut oka, że światowe doświadczenia powojenne optymizmowi temu zadają cios śmiertelny. A jednak głębsze zapoznanie się z faktami, jak to uczynił np. Aleksander Berkman[1] w stosunku do Rosji, wskazuje, że wszystko, co się stało, potwierdza pogląd Kropotkina na bezsilność jakichkolwiek rządów w dziele odrodzenia społecznego.

Czy potrzeba dodawać, że komunizm anarchistyczny Kropotkina nie ma żadnych punktów stycznych z rzekomym „komunizmem” bolszewickim, będącym skrajnym wyrazem idei państwa i dyktatury. „Uczymy się w Rosji, powiada Kropotkin w liście do robotników Zachodu z roku 1919 — w jaki sposób komunizm nie powinien być wprowadzany nawet w kraju, gdzie ludność jest przemęczona dawnymi stosunkami i nie przeciwstawia żadnego czynnego oporu eksperymentom nowych rządów”.

Kropotkin bynajmniej nie bagatelizuje ogromu niezbędnych wysiłków i wypowiada na ten temat niejedną myśl głęboką, zwłaszcza w swej niezmiernie ciekawej autobiografii. Troska o to nie opuszcza go do końca. „Pozostaje kolosalna praca do spełnienia dla rewolucji w Rosji i na całym świecie” — są, jak powiadają — ostatnie jego słowa na łożu śmierci.

Można mieć wątpliwości, czy optymizm Kropotkina nie jest przesadzony, gdyż masy ludowe, przynajmniej w pewnych momentach dziejów, cechuje jednak bierność, a przeciętna jednostka nie jest wolna od żądzy władzy i despotyzmu, przejawiającej się we wszystkich stosunkach z ludźmi: w rodzinie, przy pracy, w stowarzyszeniach. Jednak każdy przyznać musi, że, głosząc konieczność zharmonizowania rolnictwa z przemysłem, pracy ręcznej z pracą umysłową, przeciwstawiając utartym poglądom o dobrodziejstwach centralizacji przemysłu i podziału pracy — hasło decentralizacji i integracji pracy — Kropotkin otwiera nowe rozległe perspektywy społeczne.

Myśli te, rzucone w „Zdobyciu Chleba”, zostały szerzej rozwinięte w innej pracy Kropotkina[2], o której Rudolf Rocker[3] jeden z teoretyków współczesnego anarcho-syndykalizmu, słusznie powiada, że cała literatura socjalistyczna ostatnich lat trzydziestu nie wydała dzieła bardziej doniosłego.

„Zdobycie Chleba” powstało w końcu XIX stulecia, z artykułów, pomieszczonych w piśmie „Le Revolté” — „Zbuntowany”. Oryginał wyszedł dotychczas w 14-tu wydaniach, lecz niestety Autor nie miał możności gruntownie uzupełnić ostatnich wydań nowymi danymi. Dlatego na pierwszy rzut oka książka czyni, być może, wrażenie przestarzałej, nieaktualnej. Jasnym jest wszakże, że idea przewodnia tego dzieła żywotności swej dotąd nie straciła — w ostatnich lalach kilkudziesięciu ludzkość niestety nie posunęła się wyraźnie w kierunku urzeczywistnienia tych postulatów. Co się tyczy danych, dotyczących produkcyjności pracy w przemyśle i rolnictwie, to stają się one bardziej jeszcze wymowne przez to, że odnoszą się do okresu wcześniejszego. Natomiast niektóre tezy Kropotkina, co do tendencji decentralizacji przemysłowej, bankructwa zasady podziału pracy pomiędzy narodami — należałoby poprzeć faktem i współczesnego rozwoju. Zamierzamy uzupełnienia te wprowadzić do następnego wydania i wdzięczni będziemy za wszelką pomoc, jaką, rozsiani po świecie, nasi przyjaciele zechcą okazać nam w tym względzie.

Pierwsze wydanie polskie „Zdobycie Chleba” z r. 1904, ze względu na cenzurę rosyjską, wyszło we Lwowie w przekładzie Pawła Zaorskiego[4], nakładem Polskiego Towarzystwa Nakładowego z funduszu wyd. im. R. Gieysztora i bardzo szybko zostało zupełnie, wyczerpane. Wydanie obecne jest uzgodnione z XlV-tem wydaniem oryginału francuskiego z r. 1921.

Edward Godwin[5]

Warszawa, w kwietniu 1925 r.